شناسنامه نشست
- رویداد: اولین نشست علمی از سلسله رویدادهای پژوهشی-فرهنگی «فرهنگ و مقاومت»
- موضوع محوری: بررسی مبانی جامعهشناختی در تحلیل پدیده هنر و روایت
- مکان: خرمشهر، بلوار عشایر، کوچه عشایر ۱، فرعی اول، مکتب قرآن خواهران خرمشهر
- برگزارکنندگان: مدیریت استان خوزستان (حوزه علمیه خواهران)، مدرسه علمیه کوثر خرمشهر و سایر نهادهای فرهنگی.
به گزارش روابط عمومی پژوهشکده، اولین نشست از سلسله نشستهای علمی رویداد «فرهنگ و مقاومت» با سخنرانی دکتر مرتضوی، استاد دانشگاه، و با حضور پژوهشگران، طلاب و علاقهمندان به مباحث نظری هنر و رسانه برگزار شد.
دکتر مرتضوی در ابتدای این نشست، هدف اصلی مباحث را «تغییر زاویه دید از زیباییشناسی صرف به تحلیل جامعهشناختی» عنوان کرد و به تشریح ساختارهای پنهان در تولید و مصرف آثار فرهنگی-هنری پرداخت.
۱. افسونزدایی از هنر و نقد اسطوره نبوغ
دکتر مرتضوی با طرح مفهوم افسونزدایی (Disenchantment)، نگاه سنتی به هنر را که بر پایه «نبوغ فردی» استوار است، به چالش کشید. وی اظهار داشت:
در نگاه رایج، هنرمند به مثابه نابغهای منزوی تصویر میشود که فارغ از زمان و مکان، شاهکار خلق میکند. اما جامعهشناسی هنر تأکید دارد که هنرمند در خلأ زندگی نمیکند؛ بلکه کنشگری است متأثر از شرایط سیاسی، اقتصادی و طبقاتی زمانه خویش. بنابراین، هر اثر هنری (یا روایت جنگ)، پیش از آنکه حاصل الهام فردی باشد، یک تولید اجتماعی است.
۲. هنر به مثابه یک کنش جمعی
سخنران نشست با ارجاع به نظریات هاوارد بکر، خلق اثر هنری را نتیجه همکاری یک «شبکه گسترده» دانست. ایشان توضیح دادند که برای شکلگیری و دیده شدن یک روایت یا اثر هنری، مجموعهای از عوامل شامل تولیدکنندگان ابزار، نهادهای حامی، منتقدان، توزیعکنندگان و مخاطبان دخیل هستند. حذف هر یک از این حلقهها، فرآیند تبدیل «ایده» به «اثر اجتماعی» را مختل میکند.
۳. نقش نهادها و دروازهبانان فرهنگی
بخش دیگری از سخنرانی به بررسی نقش واسطهها (Intermediaries) اختصاص داشت. دکتر مرتضوی با اشاره به نقش موزهها، گالریها و رسانهها به عنوان «دروازهبانان» (Gatekeepers) عرصه فرهنگ، تصریح کرد:
این نهادها هستند که با مکانیسمهای ارزشگذاری و توزیع، تعیین میکنند کدام اثر فاخر و کدام اثر عامهپسند تلقی شود. در غیاب سیاستگذاری صحیح فرهنگی، خطر کالاییشدن هنر و سیطره منطق بازار بر محتوا وجود دارد.
۴. سلیقه به مثابه امری اجتماعی
استاد دانشگاه در ادامه با استناد به آراء پیر بوردیو، به تحلیل مقوله «مصرف فرهنگی» پرداخت. وی با رد این گزاره که «سلیقه امری کاملاً شخصی است»، استدلال کرد که ذائقه هنری افراد ریشه در جایگاه طبقاتی، تربیت خانوادگی و میزان سرمایه فرهنگی آنان دارد.
۵. پرسش و پاسخ
در بخش پایانی نشست، دکتر مرتضوی به سوالات حاضرین پیرامون «رابطه احساس درونی هنرمند با ساختارهای اجتماعی» و «تفاوت نقد هنری با تحلیل جامعهشناختی» پاسخ دادند. ایشان تأکید کردند که جامعهشناسی به دنبال نفی استعداد فردی یا ارزشگذاری (خوب و بد) آثار نیست، بلکه به دنبال «تبیین چرایی» مقبولیت یک سبک یا روایت خاص در یک دوره تاریخی مشخص است.
جمعبندی: این نشست با تأکید بر لزوم «مشاهده میدانی» و بررسی دقیقتر نهادهای متولی فرهنگ و هنر به پایان رسید. سلسله نشستهای «فرهنگ و مقاومت» با هدف تعمیق نگاه پژوهشی به مقولات فرهنگی در جلسات آتی ادامه خواهد یافت.
بدون دیدگاه