به گزارش پایگاه خبری تحلیلی سخن، امر به معروف و نهی از منکر یکی از بارز ترین شاخصه های جامعه اسلامی است اما آنطور که باید، در ایران اسلامی جایگاه خوبی ندارد.
موضوع بسیار ارزشمند امر به معروف و نهی از منکر از مهمترین برنامههای شریعت و اساسیترین اصول زیربنایی نظام اسلامی و بزرگترین عوامل اجرا و حراست از قوانین دین مقدس اسلام به شمار میآید.
با نگاهی کوتاه به آیات نورانی قرآن و سیره پیشوایان معصوم(علیهم السلام) میتوان دریافت موضوع امر به معروف و نهی از منکر به عنوان یک وظیفه حتمی و تکلیف موکد قرآن، بارها در ضمن آیات توصیه و سفارش شده است.
از جمله در سوره مبارکۀ آل عمران خداوند متعال این وظیفه را بیان میفرماید: (برای رسیدن به وحدت) باید از میان شما، جمعی دعوت به نیکی و امر به معروف و نهی از منکر کنند و رستگاران آنها هستند(1). و از نگاهی دیگر این اصل مسلم و اساسی در فرمایشات پیامبر گرامی اسلام و ائمه هدی(علیهم السلام) نیز مورد تاکید و سفارش فراوان قرار گرفته است، از جمله حضرت امام باقر(علیه السلام) میفرمایند: امر به معروف و نهی از منکر دو فریضه بزرگ الهی است که سایر واجبات با آنها اقامه میشود و به وسیله این دو اصل مهم راهها امن و کسب و کار حلال میشود، حقوق افراد به وسیله آن تامین میگردد و در سایه امر به معروف و نهی از منکر زمینها آباد و از دشمنان انتقام گرفته میشود و نیز در پرتو آنها همه کارها رو به راه شده و سامان پیدا میکند(2).
از این رهگذر برخی از فقهای برجسته شیعه، فریضه بسیار مهم جهاد را با همه ابعاد و احکامش، بخشی از امر به معروف و نهی از منکر و گوشهای از این وظیفه مهم اسلامی به شمار میآورند و جمله «اشهد انک قد اقمت الصلاه و آتیت الزکاه و امرت بالمعروف و نهیت عن المنکر»(3) را در زیارت حضرت سیدالشهدا(علیه السلام)، گواه این حقیقت میدانند که این فراز از زیارت این معنی را تفهیم و القاء میکند که آن حضرت با قیام و جهاد خود وظیفه امر به معروف و نهی از منکر را به عالیترین شکل ممکن، به انجام رسانده است.
بنابراین ابتدا باید با مصادیق معروف و منکر آشنا بوده همواره در راستای پایبندی به معروف و تبلیغ و ترویج آن در سطوح همگانی جامعه گام موثر و راهگشا برداریم و در نقطه مقابل بر پیشگیری از وقوع هرگونه منکر در جامعه اسلامی اهتمام ویژه داشته باشیم تا بدینترتیب حریم مقدسات حفظ و فرهنگ اصیل اسلامی در جامعه گسترش یابد.
در این نوشتار کوتاه روی سخن با مدیران محترم جامعه اسلامی است زیرا مدیریت، فرآیند به کارگیری موثر و کارآمد منابع مادی و انسانی، برای تحقق اهداف از پیش تعیین شده است و مدیریت انسانها، عبارتست از فنّ بسیج کردن مطلوب و سازماندهی مناسب نیروهای انسانی که در نهایت نتیجۀ عملکرد شایسته آن عاید جامعه اسلامی خواهد بود.
از اینرو و در فرهنگ علوی موضوع مدیریت به عنوان یک مسؤولیت در عین حال خدمت به خلق قلمداد شده است و نه ریاست صرف به مردم؛ مدیریت اسلامی قبل از اینکه ریاستمداری و استبداد رای باشد بایستی مردمداری، عدالتمحوری و خدمتگزاری تلقی شود و هر کارگزار و مسؤول در جامعه اسلامی باید مدیریت را برای ایجاد خلاقیت و توانمندسازی جامعه اسلامی و خدمت به خلق بخواهد.
بنابراین بهترین و برترین شاخصهای که مدیر اسلامی را برجسته و ممتاز میکند عبارتست از اصل بسیار مهم عدالت؛ زیرا عدالت تدبیرکنندهای است به سود همگان و میتوان آن را شیرینتر از آبی دانست که انسان تشنه به آن نیاز دارد و این نیاز همواره خواستۀ همه مردم در همه اعصار و جوامع بشری بوده است زیرا مهمترین و زیباترین دستاورد عدالت راستین، جامعۀ منهای فقر است.
از منظر وجود مقدس امیرمومنان حضرت علی علیهالسلام عدل بهترین سرمایه زندگی و برترین آموزۀ دینی است و آن حضرت پس از به دست گرفتن خلافت، بر اجرای کامل آن پایفشاری فرمود. کلام تاریخی حضرتش در نهجالبلاغه در راستای اجرای عدالت بدینگونه است: به خدا سوگند، اگر تمام شب را بر روی خارهای سعدان(4) به سر ببرم، و یا غُل و زنجیر به این سو یا آن سو کشیده شوم، خوشتر دارم تا خدا و پیامبرش را در روز قیامت، در حالی ملاقات کنم که به بعضی از بندگان ستم و چیزی از اموال عمومی را غصب کرده باشم(5).
و نیز در کلام نورانی دیگری فرماندار بصره (عثمان بن حنیف انصاری) را- که دعوت مهمانی سرمایهداری از مردم بصره را پذیرفت- مورد عتاب قرار داده و خطاب به آن اینگونه میفرماید: آگاه باش هر پیروی را امامی است که از او پیروی میکند، و از نور دانشش روشنی میگیرد، آگاه باش امام شما از دنیای خود به دو جامۀ فرسوده، و دو قرص نان رضایت داده است، بدانید که شما توانایی چنین کاری ندارید اما با پرهیزکاری و تلاش فراوان و پاکدامنی و راستی مرا یاری دهید…(6)
البته مواردی که اشاره گردید تنها نمونهای از اسناد درخشان پروندۀ عدالت علوی است که در مرحله عمل و اجراء تحقق یافته است نه در قالب شعار و ادعا!.
اکنون که نوشتارمان با نام و یاد گرامی حضرت علی علیهالسلام مزین گردید، برخی از توصیههای ارزشمند حضرتش به مدیران و کارگزاران جامعه اسلامی را مرور میکنیم شاید که با الگوگیری و الهام از فرمایشات برجستۀ حضرت امیر(علیه السلام) مدیران محترم جامعه اسلامی همواره بتوانند در راستای اجرای عدالت در حوزه مدیریتشان گامهای مثبت و تاثیرگذار بردارند.
اینک توصیههای حضرت علی(علیه السلام)، به مدیران و کارگزاران جامعه اسلامی:
* 1-در شأن تو مبالغه نکنند
حضرت در نامۀ 53 نهجالبلاغه به مالک اشتر (فرماندار مصر) در رابطه با اصول روابط اجتماعی مدیریت، اینگونه میفرماید: تا میتوانی با پرهیزکاران و راستگویان بپیوند، و آنان را چنان پرورش ده که تو را فراوان نستایند و تو را برای اعمال زشتی که انجام ندادهای تشویق نکنند، که ستایش بیاندازه، غرور و خودپسندی میآورد و انسان را به سرکشی وامیدارد(7).
* 2-مشغول جمعآوری ثروت نباشند
همانا ویرانی زمین به جهت تنگدستی ساکنان آن است و تنگدستی مردم به جهت غارت و جمعآوری اموال از سوی زمامدارانی است که به آیندۀ حکومتشان اعتماد ندارند، و از تاریخ گذشتگان عبرت نمیگیرند(8).
* 3-گرفتار دنیا نباشند
دنیای حرام چون مار سمّی است، پوست آن نرم ولی سمّ کشنده در درون دارد نادان فریبخورده به آن میگراید، و هوشمند عاقل از آن دوری گزیند(9).
* 4-پیشگیری از لکنت زبان زیردستان
بخشی از وقت خود را به افرادی اختصاص ده که به تو نیاز دارند، تا شخصا به امور آنان رسیدگی کنی، و در مجلس عمومی با آنان بنشین و در برابر خدایی که تو را آفریده فروتن باشد، و سربازان و یاران و نگهبانان خود را از سر راهشان دور کن تا سخنگوی آنان بدون اضطراب و لکنت در سخن گفتن با تو گفتگو کند(10).
* 5-حق را به صاحب حق بپرداز که این معنای حقیقی عدالت است
همانا زمامداران را خواص و نزدیکانی است، که خودخواه و چپاولگرند، و در معاملات انصاف ندارند، ریشۀ ستمکاریشان را با بریدن اسباب آن بخشکان، و به هیچ کدام از اطرافیان و خویشاوندان خود زمین را واگذار نکن(11).
حضرت در این فرمایش تفکر اگوسانتریسم (خودمداری و خودمحوربینی) را نفی میکند زیرا همواره باید به خداوند متعال توجه داشت تا انجام وظیفه به طور مطلوب بوده باشد.
* 6-اصل بسیار مهم و تاثیرگذار تشویق و تنبیه را فراموش نکن
هرگز نیکوکار و بدکار در نظرت یکسان نباشند، زیرا نیکوکاران در نیکوکاری بیرغبت، و بدکاران در بدکاری تشویق میگردند، پس هر کدام از آنان را براساس کردارشان پاداش ده(12)..
منابع
1-سوره آل عمران آیه 104
2-وسایل الشیعه ج 11 کتاب امر به معروف و نهی از متکر
3-زیارت وارث
4-خاری سه شعبه که خوراک شتران است و سخت گزنده است
5- نهجالبلاغه خطبه 224
6-همان نامه 45
7- همان نامه 53
8-همان نامه 53
9-نهجالبلاغه حکمت 119
10- نهجالبلاغه نامه 53
11-همان
12-همان
نویسنده: ناصر ستارزاده، معاون فرهنگی مصلای امام خمینی(ره) تبریز
بدون دیدگاه