به گزارش پایگاه خبری فرهنگسرای معروف؛ اهمیت فریضۀ «امر به معروف و نهی ازمنکر» برکسی پوشیده نیست و هرجای قرآن کریم را که نگاه میکنیم، درکنار فرایض بزرگی چون نماز و زکات به این عمل شایسته، که متأسفانه این روزها در جامعۀ ما و بین عموم مردم مورد کمتوجهی قرار گرفته، میرسیم. برای پرداختن بهتر به این مسئله گفتگویی با حجتالاسلام دکتر محمدحسین توانایی ، مسئول امور استان های ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور داشته ایم که در ادامه می خوانید.
باوجود اهمیت «امر به معروف و نهی از منکر» در تمام شئون، چرا وقتی صحبت از این مقولۀ مهم به میان میآید، افکار عمومی بهسمت مسئلۀ عفاف و حجاب و حاشیههای آن جهتدار میشود؟ دلیل مهجوربودن این اصل مهم چیست؟
در پاسخ به سؤال شما ابتدا باید به تصویب قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر اشاره کنم که در آن تقریباً تمام مطالب مربوط به جامعه بهخوبی ذکر شده است و اگر کسی بخواهد با حقیقت امر به معروف و نهی از منکر و مصادیق آن آشنا شود با مطالعۀ این قانون بهآسانی میتواند به گسترۀ این موضوع و جوانب آن احاطه پیدا کند. اما درراستای تکمیل پاسخ به سؤال شما باید اضافه کنم ازنظر شرعی هر انسانی تکالیفی دارد همانند نماز و روزه و… . یکی از مهمترین آنها امر به معروف و نهی از منکر است که مسائل مربوطبه آن از سنین پایینتر نیاز به آموزش دارد. همانگونهکه اشاره فرمودید، صحبت از امر به معروف و نهی از منکر که میشود مردم با حساسیت بیشتری به موضوع عفاف و حجاب میپردازند که دلیل آن را میتوان فراوانی این مقوله در جامعه دانست. حساسیت مردم عزیزمان دربارۀ بیحجابی شدیدتر است؛ چراکه از پیامدهای ناشی از بیحجابی که رابطۀ مستقیمی با نهاد خانواده و ازبینرفتن حریمها دارد، آگاه هستند و این مهم برایشان دغدغه شده است.
فرمودید که امر به معروف و نهی از منکر فریضهای آموزشی و تربیتی است که نیاز به برنامهریزی از کودکی دارد؛ چرا در آموزشوپرورش کار شاخصی دراینباره انجام نمیشود؟
نمیخواهم نامش را کوتاهی بگذارم؛ چراکه شأن و جایگاه آموزشوپرورش و دبیران ما بهاندازهای بالاست که نمیتوان خدمات این دوستان و دلسوزان را زیرسؤال برد، اما بهعنوان کارشناس مسائل اجتماعی و مهارتهای زندگی از آن به «کوتاهی» یا «کمتوجهی» یاد میکنم و معتقدم که باید بیش از این، دربارۀ این موضوع کار میشد. در سالهای اخیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر با تعامل و هماندیشی با آموزشوپرورش سعی کرده است حساسیت و اهمیت این مسئله را نشان دهد تا نگاه کتابهای آموزشی به این سمت و سو جهتدار شود. در کتاب «هدیههای آسمانی» مقاطع پنجم و ششم ابتدایی و نیز دورههای هفتم و هشتم و نهم متوسطه، موضوع نظارت همگانی و مسئولیت اجتماعی یا همین امر به معروف و نهی از منکر به شکلهای مختلف تبیین شده است. البته از نظر بنده بهعنوان کارشناس و محقق این دایره هنوز محدود است. به گفتۀ مقام معظم رهبری امر به معروف و نهی از منکر از شیوههای تعامل اجتماعی است که در احادیث و قرآن بیشمار بر آن تأکید شده است.
دایره مسئولیت و نظارت ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور شامل نظارت بر کدام بخشها میشود و بهویژه تا چه اندازه با فساد اقتصادی که دغدغه و سؤال این روزهای مردم است مقابله میکنید؟
اصل هشتم قانون اساسی، ملت ایران را موظف کرده است به موضوع امر به معروف و نهی از منکر حساسیت بسیار داشته باشد. در این قانون آمده است که امر به معروف و نهی از منکر، وظیفۀ متقابل دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت و مردم نسبت به مردم است. اگر ما به این اصل که در سال۹۴ تصویب شد با دقت بیشتری بپردازیم متوجه میشویم که امر به معروف و نهی از منکر، سه ضلع مثلث هستند. ارشاد، توجه و دعوت به خیر توسط مسئولین فرهنگی و آموزشوپرورش، وزارت علوم و سایر دستگاههای فرهنگی صورت میگیرد و آنها مسئول رواج معروف در کشورند. ازطرفی مردم هم نسبت به دولت دارای مسئولیت و حقوقی هستند، یعنی علاوهبر سازمانهای نظارتی، دیوان محاسبات و حراستها و… عموم مردم هم نسبت به دولتمردان باید حساس شوند و از هرگونه رشوه و رانت با بیتفاوتی عبور نکنند. البته ستاد امر به معروف و نهی از منکر در اصل هماهنگکنندۀ بین دستگاهها و مردم است و خود متولی اجرا نیست، بلکه بر عملکرد این حرکت نظارت دارد. در اصل شوراهای حاضر در دستگاهها متولی اصلی اجرای امر به معروف و نهی از منکر هستند. ستاد امر به معروف و نهی از منکر نمیتواند بهطور مستقل وارد عمل شود و سازوکار و مکانیسم شوراهای تشکیلشده کار را پیش میبرند، ولی فارغ از این بحثها ما باید عموم مردم را در این مقوله درگیر کنیم؛ چراکه هرچه حساسیت اجتماعی بیشتر شود منکرات زیادتری نیز از جامعه حذف خواهد شد.
در این سالها تا چه اندازه به موفقیتهای رضایتبخشی دست پیدا کردهاید؟
همیشه گفتهام مردم ما مسئولیتپذیرند، یعنی از نظر مسئولیت اجتماعی شاخصههای جمهوری اسلامی بسیار بالاست. در انقلاب و دوران دفاع مقدس ما تثبیت این موضوع را مشاهده کردیم، چراکه اگر مردم نبودند هماکنون آب و خاک مستقلی وجود نداشت. همچنین حضور چشمگیر مردم در انتخابات و راهپیمایی روز قدس و… نشاندهندۀ روحیۀ ماست. درعینحال گاهی احساس میشود مردم شریف ما در برخی مسائل اجتماعی جزئیتر بیتفاوتند و چه خوب است با تقویت رسانهها روحیۀ مسئولیتپذیری نیز بیشتر و بیتفاوتیها کمتر شود. کسی نباید فکر کند مشکلات دیگران به او ربطی ندارد. باید دغدغهمندی را در همۀ مردم افزایش دهیم. رسانهها، نخبگان علمی، اساتید دانشگاه، هرکدام بهنوعی در این حساسیتزایی نقش داشته باشند.
تا چه اندازه سعی کردهاید در جذب نخبگان علمی و افراد فرهیخته و کمک به آنها در ایجاد محیطی مناسب در موضوع امر به معروف و نهی از منکر مؤثر عمل کنید؟
برگزاری بالغبر ۳۰همایش ملی علمی و پژوهشی در محیطهای دانشگاهی در سطح کشور، که آخرین آن همایش ملی مسئلهشناسی و پاسخگویی به قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر بود و در تاریخ ۲۸تیرماه همین امسال توسط ستاد امر به معروف خراسان رضوی و با همکاری شهرداری مشهد و سایر ارگانها برگزار شد، ازجمله فعالیتها در این زمینه است. فراخوان مقاله و دعوت از اندیشمندان و نخبگان و کرسیهای آزاداندیشی ستاد امر به معروف نیز تاحد زیادی تلاش میکند نظر نخبگان و فرهیختگان را به این موضوع جلب کند.
به نظرتان کارهایی که در شهرداری و شورای چهارم مشهد و ستاد امر به معروف و نهی از منکر خراسانرضوی انجام شد تا چه اندازه خلاقانه و موفقیتآمیز بود؟
من حقیقتاً کارهای بسیار خوبی را در مشهد شاهد بودم و همینجا از ریاست امر به معروف و نهی از منکر استان خراسان رضوی، حضرت آیتا…علمالهدی، تشکر ویژهای میکنم که در بین نخبگان کشور زبان گویایی دارند. ای کاش سایر نخبگان و اندیشمندان اجتماعی هم بهاندازۀ ایشان دغدغهمند بودند. آقای ارجاعی هم برای همافزایی بسیار تلاش کردند. شهرداری مشهد نیز در ترویج امر به معروف و نهی از منکر کارهای خوب و بارزی انجام داده است.
دربارۀ فریضۀ مهم امر به معروف و نهی از منکر، مسلمانان بر سخن امام حسین(ع) و واقعۀ کربلا تأکید میکنند، درصورتیکه این تأکید مهم دینی حتی به امتهای پیشین و دیگر پیامبران برمیگردد و هماکنون نیز امر به معروف و نهی از منکر در بسیاری از کشورها درحال اجراست. لطفاً کمی دراینباره توضیح دهید.
تمام انبیای الهی با هدف اصلاح جامعۀ بشری مبعوث شدهاند و مؤثرترین ابزار برای رسیدن به این هدف امر به معروف و نهی از منکر بوده است. بنابراین پیشینۀ آن، نهفقط به صدر اسلام بلکه قبلتر از آن یعنی زمان بعثت اولین پیامبر الهی برمیگردد. اما اگر بخواهیم تاریخچۀ امر به معروف و نهی از منکر را در جوامع اسلامی بررسی کنیم، میبینیم از صدر اسلام پیامبر گرامی(ص) و اصحاب ایشان و همچنین پیشوایان معصوم(ع) از امر به معروف و نهی از منکر در جهت پاسداری از اصول مکتب بهعنوان مؤثرترین ابزار و نیز تکلیفی الهی بهره گرفتهاند. بنابراین متوجه هستیم که این فریضه از گذشته تا امروز برای برقراری سلامت جامعه اجرا میشده است. نکتۀ دوم اینکه هماکنون در سطح جهان موضوع نظارت عمومی و همگانی مطرح است و پیوسته بزرگترین سیستمهای جهانی بر این امر اجتماعی و مردمسالاری تأکید میکنند. دنیا نیز به این نتیجه رسیده است که صرفاً با اختیارات پلیس نمیتوان بر تخلفات اجتماعی غلبه کرد. در کشور فرانسه قانون جرائم علیه عدالت مطرح شده است و در سال۲۰۱۵ این مجازاتها تشدید شدهاند. آنها قانونی به نام امر به معروف و نهی از منکر را بهطور مصوب ندارند، اما قوانینی برای مردم وضع کردهاند که مثلا اگر شخص شاهد بروز جرمی باشد، اما آن را گزارش نکند مجرم محسوب میشود. در آلمان نیز مسئلهای شبیه امر به معروف را با عنوان شهامت مدنی شاهد هستیم و بالاترین نشان آلمان همین شهامت مدنی است. امرور بحث نظارتها، مسئولیت اجتماعی و تفکر انتقادی تقریباً همه جا مطرح است.
بدون دیدگاه