به گزارش پایگاه خبری فرهنگسرای معروف؛ درود و سلام بي پايان به ارواح پاک همه انبيا و مرسلين و ائمه طيبين و طاهرين عليهم السلام و پيروان راستين آنان باد که با همه نيروها و استعدادهاي خود، براي هدايت و ارشاد انسان ها قيام نمودند و عده اي فراوان از آنان حتي از جان خود در اين جهاد بزرگ گذشتند. اسلام، آخرين دين آسماني و کامل ترين برنامه زندگي انسان است که بهترين و مناسب ترين احکام را در همه ابعاد زندگي فردي و اجتماعي براي نيل به سعادت دنيوي و اخروي به بشريت عرضه نموده است و همچنين جهت ضمانت و حسن اجراي احکام و قوانين در جامعه روش هاي خاصي را به کار گرفته که فريضه امر به معروف و نهي از منکر يا نظارت عمومي و همگاني مسلمانان يکي از آنهاست.
جايگاه ممتاز و برتر امر به معروف و نهي از منکر و نقش کليدي آن نسبت به ديگر فرايض، هم در قرآن کريم مورد توجه و اشاره قرار گرفته و هم در روايات. امر به معروف و نهي از منکر، يکي از اصول عملي اسلام و از مهم ترين و عظيم ترين فرايض ديني در اسلام و فقه اسلامي است.
اسلام به عنوان آخرين و کامل ترين حلقه از حلقه هاي تکامل اديان، توجه خاصي به بهداشت و سلامت فردي و اجتماعي مسلمانان از جهت جسمي و مخصوصاً از بعد روحي و اخلاقي مبذول داشته و در جهت ريشه کن کردن عوامل مضر به اين سلامت، دستورالعمل هايي ارائه نموده است. از يک طرف براي سلامت معنوي و آرامش روحي و رواني فرد، از بُعد پيشگيري، علاوه بر ايمان به مبدأ و معاد، او را به توکل و ذکر، سفارش مي کند و از بُعد درمان لغزش هاي احتمالي و براي پاکسازي روح، سفارش به توبه مي کند. از طرف ديگر براي سالم سازي محيط اجتماعي از جهت پيشگيري، نظارت عمومي بر عملکرد مسلمانان در جامعه، اصل “امر به معروف ” را تأکيد کرده و از جهت درمان و براي پاکسازي جامعه از فساد و گناه، “نهي از منکر” را توصيه کرده است و در مجموع، قرآن و سيره نبوي، اصل نظارت و مراقبت جمعي يا «امر به معروف و نهي از منکر» را با ساز و کار خاصي به عنوان فريضه اي بزرگ و زير بنايي، که قوام و برپايي ساير واجبات به واسطه اين اصل تحقق مي يابد، معرفي کرده است.
“معروف “در لغت، اسم مفعول از ريشه عرف است و عرف، به معني کار خوب و پسنديده که در ميان مردم رايج و متداول شده است. صاحب لسان العرب مي گويد: عرف ضد نکر، به معناي هر کاري است که نفس آن را خوب بداند و به آن آرامش يابد. و در آيه شريفه ” خذالعفووامر بالعرف”عرف به معناي معروف و کار نيک، به کار رفته است. در تفسير مجمع البيان، ذيل اين آيه شريفه آمده است که عرف، ضد نکر، به معني معروف و هر خصلت پسنديده اي است که عقول مردم آن را درست مي داند و نفوس مردم به آن آرامش مي يابد. تکيه قرآن و روايات بر دو واژه “معروف ” و “منکر” (شناخته شده و نا شناخته)، اشاره به اين است که واجبات و محرمات، اموري هستند که عقل و روح و فطرت پاک انسان به خوبي آنها را مي شناسد و به واجبات، عشق مي ورزد، در حالي که منکرات، براي عقل و روح و فطرت پاک انسان، ناشناخته و مورد تنفر است.
انقلاب آگاهانه مي تواند ماهيتهاي مختلفي داشته باشد؛ زيرا پديده هاي اجتماعي مي توانند در آن واحد چند ماهيتي باشند. در نهضت امام حسين عليه السلام نيز عوامل زيادي مؤثر است که سبب شده است اين نهضت، يک نهضتي چند ماهيتي باشد. در نهضت حسيني يک جا سخن از بيعت خواستن از امام حسين عليه السلام و امتناع امام از بيعت کردن است، و در جاي ديگر، دعوت مردم کوفه و پذيرفتن امام؛ از طرف ديگر امام به طور کلي و بدون توجه به مسئله بيعت و دعوت مردم کوفه، از اوضاع زمان و وضع حکومت وقت انتقاد مي کند و شيوع فساد را متذکر مي شود، تغيير ماهيت اسلام را يادآوري مي کند، حلال شدن حرامها و حرام شدن حلالها را بيان مي نمايد، و آن وقت مي فرمايد: «وظيفه يک مسلمان اين است که در مقابل چنين حوادثي ساکت نباشد.» امام حسين عليه السلام در ضمن بيان انگيزه هاي قيام خويش، به اين عنصر مهم اشاره مي فرمايد و آن را از اهداف قيام خود مي شمارد.
اينکه در زيارتنامه هاي امام حسين عليه السلام تأکيد مکرر شده؛ «من شهادت مي دهم که تو نماز و زکات را بر پا داشتي و امر به معروف و نهي از منکر کردي»، همه براي تبيين فلسفه قيام اوست تا رنگ مکتبي آن در هياهوي تبليغات دشمن کمرنگ نشود و جايگاه امر به معروف و نهي از منکر در آن نهضت مشخص گردد.
در آيات و رواياتي که در امر به معروف و نهي از منکر آمده است، همواره کلمه امر به معروف قبل از نهي از منکر آمده است؛ «كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ» (آيه 110 آل عمران) يعني چنان بايد جامعه را با معروف پر کرد که راهي براي منکر نباشد به تعبيري ديگر با انجام معروف ها بايد زمينه را بر منکر تنگ کرد. (قرائتي، 1377) اگر در محرم و عاشورا، مساجد و حسينيه ها رونق بگيرند و در آن محيط ها فريضه امر به معروف انجام گيرد مراکز فساد کمرنگ خواهد شد و راه منکرات بسته مي شود. مهمترين اثرگذاري امر به معرف عبارتند از:
* عمل صالح و تقوا؛ امر به معروف
يکي از بهترين راه هاي امر به معروف، به شکل غير مستقيم، عمل صالح و تقواست که خود، امر به معروف است. کسي که مي خواهد امر به معروف کند ابتدا بايد خود اهل عمل و تقوا باشد. خداوند در توبيخ آمريني که خود عامل نيستند مي فرمايد: «أَتَأْمُرُونَ الْنَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَکمْ (بقره/ 44) – آيا مردم را به نيکي (و ايمان به پيامبري که صفات او آشکارا در تورات آمده) دعوت مي کنيد، اما خودتان را فراموش مي نماييد؟» استاد مطهري در اين زمينه مي فرمايد؛ شما مي بينيد مردم از انبياء و اولياء زياد پيروي مي کنند ولي از فلاسفه و حکما آن قدرها پيروي نمي کنند، چرا؟ براي اينکه فلاسفه فقط مي گويند،
فقط مي نويسند و تحويل مردم مي دهند. انبياء و علما تنها تئوري و فرضيه ندارند، عمل هم دارند. وقتي انسان بعد از آنکه خودش عمل کرد، بگويد، آن گفته اثرش چندين برابر است. (مطهري، 1386)
* امر به اقامه نماز
يکي از مهمترين راه هاي اثرگذاري امر به معروف در محرم، امر به اقامه نماز مي باشد. همان طور که در قرآن مي خوانيم؛ «إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهَي عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنکَرِ (عنکبوت/45) – همانا نماز، انسان را از فحشا و منکر باز مي دارد.» ممکن نيست کسي نماز بخواند و هيچ گونه اثري در او نبخشد هر چند نمازش صوري باشد، هر چند آلوده گناه باشد، البته اين گونه نماز تاثيرش کم است. اين گونه افراد اگر همان نماز را نمي خواندند از اين هم آلوده تر بودند. (مکارم شيرازي،1383) اقامه نماز و تربيت نسلي نمازخوان و خدادوست از پيام هاي عاشوراست. عزاداران حسيني نيز بايد اقامه نماز را وجهه اهتمام خويش قرار دهند تا تبعيت و پيروي خويش را از مولايشان نشان دهند. (محدثي، 1377) امام خميني (ره) در اين زمينه مي فرمايد: امام حسين عليه السلام جنگ را براي نماز کرد. (امام خميني، 1361)
* توسعه علم و مطالعه
يکي از دلايلي که در آيات و روايات آن همه سفارش به علم جويي و سوال کردن از علما شده است به خاطر نقش علم در اطاعت است. بسياري از افراد که پايبند به مسائل ديني نيستند به خاطر عدم آگاهي از اسرار آن مي باشد و توسعه علم و مطالعه و کتابخانه و مسابقات علمي بخصوص اگر جهت دار، کاربردي، مفيد و سازنده و در جهت آشنايي با اسرار معروف ها باشد، گامي مهم در راستاي امر به معروف است. (قرائتي، 1377) و در محرم با توسعه علم و تعليم و با آشنا کردن افراد به کتب علمي مفيد و ارزنده و تشويق کردن به مطالعه و بحث هاي علمي مي توان به راحتي امر به معروف کرد. (مصباح، 1392)
* توجه دادن به کرامت و ارزش انسان
ارج نهادن امام حسين عليه السلام در روز عاشورا به فداکاري يارانش، تکريم انسان و انسانيت بود. (محدثي، 1377) در محرم مي توان با توجه دادن انسان به کرامت و منزلت او در اين دنيا و نشان دادن راه و هدف او و توجه به ارزش والاي او، امر به معروف کرد.
* الگوسازي
در ايام محرم، با معرفي چهره هاي موفق مي توان به راحتي امر به معروف کرد. همين که هر سال مردم در محرم و عاشورا فرياد “يا حسين” سر مي دهند و حمايت خود را از امامت عصمت و مظلوميت اعلام مي کنند، نوعي امر به معروف است. (قرائتي، 1377)
* احياگري ذکر و دعا
در تعليمات ائمه عليهم السلام تاکيد فراوان شده که براي امام حسين عليه السلام و شهداي کربلا گريه کنيد، نوحه بخوانيد، شعر بسراييد، عزاداري کنيد، زيارت برويد و بر تربت امام حسين عليه السلام سجده کنيد. اينها همه اش باعث زنده نگه داشته شدن مکتب عاشورا و حادثه کربلا و مظلوميت امام حسين عليه السلام و شهداي کربلا شده است. ياد، گريه، شعر و مرثيه در امر به معروف و جاودانه ساختن محرم و عاشورا نقش موثري دارد. (محدثي، 1391)
منکر هر عمل ناپسند و خلافي است که شيطان به آن دعوت مي کند و نهي از منکر، بازداشتن از کارهاي زشت و ناپسند مي باشد و در محرم و عاشورا مي توان به شيوهاي زير نهي از منکر کرد:
* نهي از پذيرش طاغوت
امام حسين عليه السلام نيز در حرکت و قيام خويش مکرر بر اين اصل تاکيد مي کرد، زيرا دريافته بود تا هنگامي که حاکميت طاغوت زمان يعني بني اميه و آل ابي سفيان بر جامعه مستولي است، حاکميت الله تحقق نخواهد يافت، پس اصل را در مبارزه با طاغوت قرار داد. (دستغيب، 1362)
* نهي از دنيا دوستي
امام حسين عليه السلام مردم را بندگان دنيا مي شمارد که تا وقتي زندگي برمدار دين بچرخد، دم از دين مي زنند اما هر گاه که با بلاها و رنج ها و سختي ها آزموده شوند، دينداران واقعي اندک مي شوند؛ «اِنَّ النّاسَ عَبيدُ الدُّنْيا وَ الدِّينُ لَعْقٌ عَلي اَلْسِنَتِهِمْ يَحوطونَهُ ما دَرَّتْ مَعائِشُهُمْ فَاِذا مُحِّصوا بِالْبَلاءِ قَلَّ الدَّيّانونَ» اگر انسان به دنبال جمع آوري ثروت و مال دنيا باشد و فريب جلوه هاي آن را بخورد، آخرت را از ياد خواهد برد. ( محدثي، 1377) و بايد در محرم و عاشورا با نهي از منکري چون حب دنيا و بي ارزشي دنيا، به ياد آخرت بود. اما اين به آن معنا نيست که دنيا هيچ ارزشي ندارد بلکه اگر استفاده و بهره گيري از دنيا براي آخرت باشد، بسيار ارزنده و مفيد است و در روايات، دنيا به مزرعه آخرت تشبيه شده؛ «اِنَما الدُّنيا مَزرَعَةُ الآخِرَةِ» (مازندراني، 1382)
* نهي از تکبر
از جمله ويژگيها و سجاياي امام حسين عليه السلام، پرهيز از کبر و خود برتر بيني است. (موسسه فرهنگي ولايت، 1385) امام حسين عليه السلام روزي بر گروهي از فقرا که در حال غذا خوردن بودند، گذشت و به ايشان سلام کرد، آنان جواب دادند و امام را به شرکت در سفره خود فرا خواندند. آن حضرت کنار سفره آنها نشست و از غذاي آنها ميل فرمود. سپس آنها را به خانه خود دعوت کرده و غذا برايشان فراهم نمود و به هر يک لباس عطا کرد. در محرم و عاشورا مي توان با نهي از منکري چون تکبر، و بي ارزش دانستن آن در جامعه، مساوات و همدلي و همزباني را ترويج داد.
* نهي از عيبجويي و غيبت
يکي ديگر از راه هاي نهي از منکر در محرم و عاشورا، نهي از عيبجويي و غيبت و سرزنش عيبجويان است. پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم اين افراد را شريرترين افراد توصيف مي فرمايد.
* نهي از اشاعه فحشا و بدحجابي
يکي ديگر از راه هاي نهي از منکر در محرم و عاشورا، نهي از فحشا و بدحجابي است. امام حسين عليه السلام شب عاشورا در گفتگو با خانواده اش آنان را به حجاب و عفاف و خويشتنداري توصيه فرمود. (سيد بن طاووس) در محرم و عاشورا بايد با نهي بدحجابي، چشم چراني و خودآرايي و عدم رعايت حجاب و پوشش اسلامي، در مقابل اشاعه فحشا و بدحجابي ايستاد.
قيام حضرت سيدالشهدا عليه السلام مظهر نبرد حق عليه باطل بود. قيامي الهي بود که هر چه زمان مي گذرد، تبلور بيشتري پيدا کرده و آموزهاي آن روشن تر مي شود. امام حسين عليه السلام
يکي از اهداف قيام خود را اقامه و حفظ ارزشهاي راستين دين اسلام بيان مي فرمايد. امر به معروف و نهي از منکر، قطب اعظم دين و مقصود و مقصد انبياء عليهم السلام و هدف شرايع و اديان است که با سستي در آن، گمراهي و ضلالت گسترش مي يابد. جايگاه ممتاز و برتر امر به معروف ونهي از منکر و نقش کليدي آن نسبت به ديگر فرايض، هم در قرآن کريم مورد توجه و اشاره قرار گرفته و هم در روايات. امر به معروف و نهي از منکر، يکي از اصول عملي اسلام و از مهم ترين و عظيم ترين فرايض ديني در اسلام است. يکي از علت هاي قيام مقدس امام حسين عليه السلام همان احساس مسئوليت ديني و قيام به اين وظيفه اسلامي و الهي بود.
منابع و مآخذ:
1. قرآن کريم
2. ابن منظور، جمال الدين محمد بن مکرم، لسان العرب، چاپ اول، بيروت : دارالفکر بي تا، جلد 6، صفحه 239
3. مسعودي، محمد اسحاق، اصلاحات و امر به معروف و نهي از منکر
4. عليزاده حسن آبادي، ابوالقاسم، نظارت ملي يا امر به معروف و نهي از منکر، قم، چاپخانه دفتر تبليغات اسلامي، 1371 ش
5. محدثي، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، نشر معروف، چاپ هفدهم، 1391ش
6. مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، الجامعه الدرر اخبار الائمه الاطهار، موسسه الوفاء، بيروت، 1603 ق
7. قرائتي، محسن، امر به معروف و نهي از منکر، قم، مرکز فرهنگي درس هايي از قرآن، چاپ هشتم، مهر 1377 ش
اسرافيل بزارپور
بدون دیدگاه