از سال 1371 شمسی تاكنون هرساله هفته اول محرمالحرام به نام هفته احیای امربهمعروف و نهی از منكر بهمنظور یادآوری اصلیترین هدف جهاد والا و الهی امام حسین (ع) یعنی احیای امربهمعروف و نهی از منكر نامگذاری شده است.
« اَلَّذینَ ِانْ مَكَّنّاهُمْ فِی اْلاَرْضِ اَقامُوا الصًلوﺓَ وَ اتَوُ الزَّكوﺓَ وَ اَمَرُوا بِاْلمَعْرُوفِ وَ نَهَواْ عَنِ اْلمُنْكَر… » همانان كه اگر آنان را در روی زمین تسلط و توان دهیم، نماز را برپا میدارند و زكات میپردازند و امربهمعروف و نهی از منكر میکنند… (سوره مبارکه حج: آیه 41).
بدون تردید هر نهضت در جهت حفظ مسیر حركت خود بهسوی اهداف از پیش تعیینشده نیازمند طراحی و تدوین فرآیند آسیبشناسی و اصلاحطلبی مستمر با شیوههای روشمند و درونی برای كاهش آستانه آسیبپذیری میباشد. در همین چارچوب دو اصل گرانقدر و مترقی امربهمعروف و نهی از منكر مهمترین راهبرد آسیبشناسی و فرآیند اصلاحطلبی اسلام در جهت صیانت از نظام اسلامی میباشد.
امربهمعروف و نهی از منكر با استناد به آیات قرآنی و گفتار معصومین (ع) خصوصاً رهنمودهای سرور آزاد اندیشان جهان حضرت اباعبدالله الحسین (ع) در بیان استراتژی نهضت كربلا، برترین و كارآمدترین روش اصلاح نظامهای اجتماعی برخوردار از ریشه و منشأ دینی و نگاه توحیدی میباشد.
یکی از آرمانهای انبیاء الهی ایجاد و تحقق جامعه نمونه بوده که قرآن مجید درباره آن و شیوههای رسیدن به چنین جامعهای درآیات خود اشاراتی داشته است (از قبیل آیات 143 سوره بقره و 25 سوره حدید) که یکی از راههای رسیدن به “جامعه نمونه” را موضوع “امربهمعروف و نهی از منکر“، یا به عبارتی “نظارت همگانی و مردمی” دانسته و در آیه 17 سوره لقمان و آیه 71 سوره توبه نیز علاوه بر تشویق مردم، عمل به آن را یکی از نشانههای مؤمنین توصیف کردهاند. سرگذشت انسانهایی که بهرغم دوری از گناه و تنها به علت بیتوجهی به اصل “امربهمعروف و نهی از منکر” در طول تاریخ مورد عذاب حضرت باریتعالی قرارگرفتهاند، ارزش و اهمیت نظارت همگانی در جامعه را دوچندان میکند چراکه برمبنای احادیث و روایات فراوان از بزرگان عرصه دین و دانش، آبادانی سرزمینها، اقامه فرایض و ایجاد امنیت اجتماعی منوط به انجام این فریضه اعلامشده است. دعوت به خیر و اعمال پسندیده و بازداشتن از اعمال ناپسند و نادرست ازجمله تعاملات گوناگون میان اجزای زندگی جمعی بشر میباشد كه ناظر بر بقای فرد و جامعه است و آنگونه كه در حدیث نبوی (ص) بالاترین جایگاه این فرضیه را مشخص میکند و میفرماید: كسی كه امربهمعروف و نهی از منكر میکند جانشین خدا و من در روی زمین است، ضامن حفظ و بقای جامعه و عدم غرق و هلاك است.
تأكیدات فراوان دین مبین اسلام بر امر به معرف و نهی از منكر كه طی آن تحت عنوان یكی از “فرایض” طرح و بر ترك آن تبعات بسیاری مترتب گشته، حكایت از اهمیت و جایگاه والای آن در اندیشه نظام اسلامی مینماید. امروز و از دیدگاه صرف بشری نیز جوهره امربهمعروف و نهی از منكر بهویژه در شكل “مردم نسبت به حكومت” موردپذیرش اجماعی است چه آنكه در بطن آن اشاعه فضائل و نیکیهای مورد اقبال جامعه و دعوت به ترك زشتیهای مورد نفرت اجتماع نهفته است و حاكمیت امور پسندیده و طرد و محو امور ناپسند خواست غائی آدمی است. تحقق واقعی اصل امربهمعروف و نهی از منكر مستلزم آن است كه شرایط، حدود و كیفیت آن متناسب بازندگی نوین بشری و با بهرهگیری از دستاوردهای مفهومی و روشی جامعه انسانی همراه باشد تا ضمن حفظ این اصل از آن بهرهای مطلوب اخذ شود. بدیهی است كه عدم توجه به این مسئله میتواند دوری و حذف این اندیشه والا را در جامعه اسلامی در پی داشته باشد. از سوی دیگر یك فرد بهتنهایی قادر نیست كه این وظیفه خطیر را انجام دهد، پس باید در سطح مدیریت و حاكمیت اسلامی هم یك دستگاه امربهمعروف و ناهی از منكر با بودجه و تشكیلات و امكانات تشكیل و جزئی از حاكمیت محسوب شود و در این راستا باید از تکنولوژیهای جدید و به روز برای پیشگیری از فساد و تبلیغ معروف استفاده شود.
بر همین اساس در اصل هشتم قانون اساسی نظام جمهوری ایران آمده است: “در جمهوری اسلامی ایران دعوت به خیر، امربهمعروف و نهی از منکر وظیفهای است همگانی و متقابل بر عهده مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت.”
فرمایشات مقام معظم رهبری(مدظله العالی) در طی سال های متمادی مبنی بر پاسخگویی صاحبمنصبان و مسئولان دستگاههای گوناگون، اندیشه نوینی است كه ما را به دوباره نگری در عرصه تئوری و اجرا به مقوله امربهمعروف و نهی از منكر فرامیخواند تا ضمن شكستن قالبهای كهنه به تعریف تازهای برای بیان راهبرد مترقی امربهمعروف و نهی از منكر دستیابیم كه بخشی از تعاریف زیر میتواند ما را در دستیابی به این نگرش نوین یاری دهد:
- امربهمعروف و نهی از منكر را نباید تنها راهكار مقابله با حكومتهای فاسد دانست، بلكه سیستم و فرآیند نقد فراگیری است كه حاكمیت دینی را از غلتیدن در جاده انحراف و خطا نگه میدارد.
- امربهمعروف و نهی از منكر عامل بازدارندگی فعال و روزآمد در راستای كاهش میل حاكمیت به بیتفاوتی و بی مسؤولیتی نسبت به پرسشگران و كنشگران عرصه سیاست و اجتماع میباشد.
- امربهمعروف و نهی از منكر عامل تنظیمکننده و گرانیگاه حركت اصلاحطلبانه درون حاكمیت دینی و تبدیلکننده شتاب اصلاحات از پیمایش پاندولی و نامنظم به شتابی بالانسی و برخوردار از تعادل و پایداری.
- فرآیند مطمئن توزیع قدرت از رهگذر مشاركت تودهها در روند اصلاح و تعدیل نظام حاكم جهت كاهش آستانه فزونخواهی حاكمان و دستگاههای مجری نسبت به حقوق شهروندان.
- و…
پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر
بدون دیدگاه